به گزارش واحد خبر روابط عمومی دانشگاه قم، حجت الاسلام والمسلمین دکتر احمد بهشتی‌مهر در پاسخ به پرسشی درباره نسبت میان فهم و رفتار در اندیشه اسلامی گفت: در فضای اسلامی، رفتارها تابع فهم‌ها و ادراک‌ها هستند. ابتدا باید مبانی عقلی روشن شود و بر اساس آن اصول عقلانی طراحی شود و سپس رفتار با همان فهم و استدلال عقلی تنظیم شود. برای یک مسلمان دو چیز اهمیت دارد: نخست شناخت و اصول بنیادین عقلی و اعتقادی؛ و دوم رفتارهایی که باید متناسب با آن شناخت شکل بگیرد.

عضو هیئت علمی دانشکده الهیات و معارف دانشگاه قم ادامه داد: ابتدا برای یک مسلمان شناخت حاصل می‌شود و پس از آن رفتار متناسب سر می‌زند. از همین روست که گفته می‌شود رفتارها تابع باورها هستند. ارزش هر رفتار به نیت آن وابسته است و نیت در مرحله نخست قرار دارد.

بدون باور صحیح، رفتار صحیحی شکل نمی‌گیرد

عضو هیئت علمی دانشکده الهیات و معارف دانشگاه قم گفت: اگر کسی باور یا شناختش دچار مشکل باشد، نمی‌تواند رفتار درستی داشته باشد. رفتار درست زمانی حاصل می‌شود که شناخت اولیه بر مبنای عقل و استدلال‌های قطعی شکل گرفته باشد. وقتی عقل حقیقت چیزی را اثبات کرد، راه برای عمل صحیح باز می‌شود.

وی با اشاره به کسانی که اساساً حقیقت را نادرست می‌شناسند، افزود: مثلاً مادی‌گرایانی که همه حقیقت را محدود به ماده می‌دانند، هرگز رفتاری مبتنی بر ارزش‌های غیرمادی از آن‌ها سر نمی‌زند؛ زیرا شناخت‌شان از عالم همین است. بنابراین یک مسلمان باید ابتدا حقایق کلی عالم را درست درک کند و سپس بر اساس آن رفتار کند.

دکتر بهشتی‌مهر گفت: ممکن است رفتار بر اساس حقایق دینی با منافع دیگران تعارض داشته باشد و آن‌ها تلاش کنند ذهنیت ما را تغییر دهند. اینجاست که مسلمان باید مراقب توطئه‌ها، جهالت‌ها، تعصب‌های کور و تلاش‌هایی باشد که می‌خواهند ما را از زمین اعتقادی خود خارج کنند. اگر ذهن ما تغییر داده شود و امر نادرست جای امر درست بنشیند، دیگر دشمن نیازی به اجبار ندارد؛ خود فرد با اختیار به سمت انحراف می‌رود.

جهاد تبیین مقدم بر هر نوع دفاع دیگر است

این پژوهشگر حوزه اندیشه اسلامی با اهمیت دادن به پیشگیری شناختی گفت: شناخت توطئه‌ها و فتنه‌ها در مسائل فردی و جمعی گاهی حتی مهم‌تر از تهدیدات نظامی است. در مکتب دفاعی اسلام، نخست جهاد تبیین مطرح است؛ یعنی اول فهم و شناخت و سپس عمل. ابتدا باید حق و باطل شناخته شود و سپس سراغ ابزارهای نظامی و تاکتیک‌ها رفت.

در اسلام «هدف وسیله را توجیه نمی‌کند»

دکتر بهشتی‌مهر در پایان تأکید کرد: در اندیشه اسلامی، هدف وسیله را توجیه نمی‌کند. ابتدا باید هدف درست تعیین شود و سپس وسیله متناسب به کار گرفته شود. ما به اصولی متعهدیم که اجازه نمی‌دهند از هر روشی برای رسیدن به هر هدفی استفاده کنیم.