عضو هیئت علمی دانشگاه قم توضیح داد؛
سعادت انسان؛ غایت اخلاق و سیاست در فلسفه فارابی
دکتر سید احمد فاضلی با تأکید بر جایگاه محوری مفهوم سعادت در اندیشههای فلسفی ابونصر فارابی، گفت: فارابی با پیوند دادن اخلاق و سیاست در چارچوب نظریه مدینه فاضله، سعادت را غایت اصلی زندگی فردی و اجتماعی انسان میداند.
به گزارش واحد خبر روابط عمومی دانشگاه قم، دکتر سید احمد فاضلی، عضو هیئت علمی گروه فلسفه اخلاق دانشکده الهیات دانشگاه قم، به مناسبت روز حکمت و فلسفه، با اشاره به جایگاه برجسته ابونصر فارابی در تاریخ فلسفه اسلامی عنوان کرد: فارابی از بزرگترین و نامآورترین فیلسوفان جهان اسلام است که در حدود سال ۲۶۰ هجری قمری متولد شد و تا سال ۳۳۹ هجری قمری زیست.
وی با اشاره به جایگاه ممتاز فارابی در میان فیلسوفان تاریخ افزود: برخی از تذکرهنویسان نخستین فلسفه، از جمله بیهقی، فارابی را در شمار برترین حکمای تاریخ قرار دادهاند؛ بهگونهای که در تقسیمبندیای قابل توجه، ارسطو و بقراط بهعنوان دو حکیم برجسته دوران پیش از اسلام و فارابی و ابنسینا بهعنوان دو حکیم بزرگ دوران پس از اسلام معرفی شدهاند.
عضو هیئت علمی دانشگاه قم با اشاره به تأثیر اندیشههای فارابی بر ابنسینا تصریح کرد: ابنسینا از طریق مطالعه آثار و تألیفات فارابی با اندیشههای فلسفی او آشنا شد و بهره فراوانی از فلسفه وی برد. همچنین جایگاه علمی فارابی به اندازهای برجسته است که حتی برخی منتقدان دیگر فیلسوفان نیز در مواجهه با شخصیت علمی و آثار او با احترام و تکریم برخورد میکنند.
دکتر فاضلی با بیان اینکه مسئله سعادت از موضوعات محوری در آثار فارابی است، خاطرنشان کرد: فارابی در حوزههای متنوعی همچون معرفتشناسی، طبقهبندی علوم، نفسشناسی و ماهیت انسان آثاری ارزشمند دارد؛ با این حال، مسئله سعادت در منظومه فکری او جایگاهی ویژه دارد و یکی از وجوه تمایز اندیشه اخلاقی وی به شمار میرود.
وی با اشاره به سابقه بحث سعادت در فلسفه اظهار کرد: سعادت همواره از موضوعات اساسی مورد توجه متفکران بزرگ بوده و فیلسوفانی همچون افلاطون و ارسطو نیز بهطور ویژه به آن پرداختهاند؛ اما ویژگی برجسته رویکرد فارابی، پیوند میان دو حوزه اخلاق و سیاست در تبیین مسئله سعادت است.
عضو هیئت علمی گروه فلسفه اخلاق دانشکده الهیات دانشگاه قم ادامه داد: فارابی دو دانش اخلاق و سیاست را که پیش از او بهعنوان دو حوزه مستقل در قلمرو حکمت عملی مورد بحث قرار میگرفتند، در چارچوب نظریه مدینه فاضله به یکدیگر پیوند میدهد. در این نظریه، سعادت محور اصلی جامعه آرمانی است؛ جامعهای که اعضای آن با شناخت سعادت و همکاری و مشارکت در امور زمینهساز آن، برای دستیابی به خیر و کمال گرد هم میآیند.
دکتر فاضلی با تأکید بر اینکه اخلاق در اندیشه فارابی صرفاً دانشی نظری نیست، گفت: از منظر فارابی، اخلاق زمانی ارزش حقیقی خود را نشان میدهد که در رفتار و شیوه زندگی انسان نمود پیدا کند. بنابراین، آگاهی نظری از مفاهیم و گزارههای اخلاقی، بدون پایبندی عملی به آنها، برای تحقق غایت اخلاق کافی نیست.
وی در تبیین این دیدگاه به فصل نودوهشتم کتاب «فصول منتزعه» اشاره کرد و افزود: فارابی در این بخش، دو شخصیت را با یکدیگر مقایسه میکند؛ شخصیت نخست فردی است که بر مجموعهای از دانشهای فلسفی، از جمله علوم طبیعی، منطق، الهیات و حکمت عملی و مدنی تسلط دارد، اما رفتارهای او با معیارهای طبیعی نیک و درست هماهنگ نیست.
دکتر فاضلی ادامه داد: در مقابل، فارابی از شخصیتی سخن میگوید که اگرچه از دانش و مباحث نظری فلسفه آگاهی چندانی ندارد، اما رفتار و کردار او با آنچه انسانها بهطور طبیعی نیکو و شایسته میدانند، مطابقت دارد. برای نمونه، انسانها فارغ از تفاوتهای دینی، مذهبی و سیاسی، ظلم و اجحاف را نادرست میدانند و عدالت و رفتار نیک را شایسته تلقی میکنند.
این استاد دانشگاه با اشاره به نتیجهگیری فارابی از این مقایسه اظهار کرد: فارابی شخصیت دوم را برای نامیده شدن به عنوان فیلسوف شایستهتر میداند. این دیدگاه نشان میدهد که در منظومه فکری او، فلسفه صرفاً برخورداری از مجموعهای از اطلاعات و گزارههای نظری نیست، بلکه ارزش حقیقی آن در تأثیرگذاری بر رفتار انسان و هدایت او به سوی فضیلت و سعادت آشکار میشود.
عضو هیئت علمی دانشگاه قم در پایان تأکید کرد: بر اساس این نگاه، فردی که زندگی و رفتار خود را در مسیر سعادت و فضیلت اخلاقی قرار میدهد، به معنای حقیقی به فلسفه نزدیکتر است از کسی که صرفاً از دانش فلسفی برخوردار است، اما آموختههای او در رفتار و زندگیاش بازتابی ندارد. از این منظر، پیوند میان معرفت، عمل اخلاقی و سعادت انسانی از مهمترین ویژگیهای اندیشه فلسفی فارابی به شمار میرود.

نظر دهید