دکتر جلال رضائی نور، در گفت و گو با واحد خبر روابط عمومی دانشگاه قم، با اشاره به مدل جدید توزیع اعتبارات دانشگاه‌ها برای بودجه سال ۱۴۰۵ اظهار کرد: یکی از تحولات مهم در نظام مدیریت آموزش عالی کشور، حرکت از الگوی صرفاً مبتنی بر تخصیص اعتبارات بر اساس ساختار و اندازه دانشگاه، به سمت الگویی است که در کنار عدالت در توزیع منابع، عملکرد واقعی و خروجی‌های دانشگاه‌ها را نیز مورد توجه قرار می‌دهد. بر اساس این مدل، تعیین اعتبارات دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی از دو بخش پایه و عملکردی تشکیل می‌شود.

 

وی افزود: بخش نخست، یعنی اعتبارات پایه، با رویکرد عدالت در توزیع منابع طراحی شده است. در این بخش عواملی مانند تعداد دانشجویان، هزینه سرانه دانشجو متناسب با نوع رشته و مقطع، نسبت هیئت علمی به دانشجو و همچنین ضرایب مربوط به مناطق جغرافیایی، محرومیت، مرزی بودن و پراکندگی مورد توجه قرار می‌گیرد. بنابراین این بخش بیشتر ناظر بر فراهم کردن منابع لازم برای استمرار فعالیت‌های اصلی دانشگاه است.

 

معاون پژوهش و فناوری دانشگاه قم ادامه داد: بخش دوم، یعنی بخش عملکردی، از منظر مدیریتی اهمیت بسیار زیادی دارد؛ زیرا در این قسمت کیفیت، بهره‌وری و خروجی‌های دانشگاه مورد سنجش قرار می‌گیرد. شاخص‌ها به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که دانشگاه‌ها فارغ از اندازه و حجم فعالیت‌شان، بر اساس عملکرد قابل مقایسه باشند، به عبارت دیگر، پیام اصلی این مدل این است که دانشگاه‌ها علاوه بر حفظ ظرفیت‌ها و مأموریت‌های پایه خود، باید بتوانند در پژوهش، فناوری، ارتباط با جامعه و صنعت، آموزش، بین‌المللی‌سازی و سایر حوزه‌های عملکردی، خروجی‌های قابل اندازه‌گیری و باکیفیت ارائه کنند و به همین دلیل، ارزیابی دقیق عملکرد دانشگاه در حوزه‌های پژوهش، فناوری و ارتباط با جامعه و صنعت اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

 

دکتر رضایی‌نور خاطرنشان کرد: اهمیت شاخص‌های حوزه پژوهش و فناوری در این مدل عملکردی به نحوی است که از ۲۰ شاخص عملکردی مدل، تعداد ۱۳ شاخص (معادل ۶۵ درصد) دقیقاً مرتبط با مأموریت‌های حوزه پژوهش و فناوری است، نکته مهم در خوانش این گزارش این است که اطلاعات مورد استفاده مربوط به یک سال واحد نیست و بسته به ماهیت هر شاخص، از آخرین داده‌های قابل دسترس استفاده شده است. بنابراین نباید تصور کرد که تمام اعداد گزارش مربوط به سال ۱۴۰۴ یا ۱۴۰۵ هستند.

 

دکتر رضایی‌نور گفت: برای نمونه، اطلاعات طرح‌های پژوهشی تقاضامحور خاتمه‌یافته به سال ۱۴۰۳ است؛ داده‌های مقالات و استنادات اسکوپوس عمدتاً بر مبنای سال ۲۰۲۴ ارائه شده‌اند؛ اطلاعات ثبت اختراعات مربوط به سال ۱۴۰۱ است؛ اطلاعات فروش واحدهای فناور مربوط به سال ۱۴۰۳ و شاخص فعالیت‌های بین‌المللی بر اساس رتبه‌بندی ISC سال ۱۴۰۳ است. در برخی شاخص‌های آموزشی نیز اطلاعات سال ۱۴۰۴ مورد استفاده قرار گرفته است.

 

جایگاه دانشگاه قم؛ رتبه ۲۰ بین ۹۸ دانشگاه دولتی

 

وی افزود: بر اساس جدول ۲۲ گزارش شاخص‌های عملکردی دانشگاه‌های وابسته به وزارت عتف، دانشگاه قم با مجموع اعتبارات وزنی ۵۳۰۰ در رتبه ۲۰ در بین ۹۸ دانشگاه دولتی قرار گرفته است. این جایگاه به این معناست که دانشگاه قم در حدود یک‌پنجم مجموع ۹۸ دانشگاه بررسی‌شده قرار گرفته است که جایگاهی مناسب به نظر می‌رسد. البته اهمیت این رتبه صرفاً در عدد نهایی نیست؛ بلکه تحلیل جزئیات شاخص‌ها نشان می‌دهد که دانشگاه در برخی حوزه‌ها عملکرد بسیار مناسبی داشته و در برخی شاخص‌ها نیز ظرفیت قابل توجهی برای ارتقا وجود دارد.

 

معاون پژوهش و فناوری دانشگاه قم اظهار کرد: این وضعیت نشان می‌دهد که ظرفیت قابل توجهی برای اتصال اعضای هیئت علمی دانشگاه به شرکت‌ها و پروژه‌های تحقیق و توسعه بخش خصوصی از طریق سازوکار اعتبار مالیاتی وجود دارد و باید به‌طور جدی فعال شود.

 

تولید علمی؛ یکی از ظرفیت‌های قابل اتکای دانشگاه قم

وی تصریح کرد: در شاخص سرانه مجموع مقالات علمی داخلی، دانشگاه قم وضعیت قابل توجهی دارد. دانشگاه با ۲۹۹ عضو هیئت علمی و ۴۲۱ مقاله، سرانه ۱.۴۱ مقاله به ازای هر عضو هیئت علمی داشته و امتیاز ۹۰.۶۵ از ۱۰۰ و رتبه ۷ را به دست آورده است. این شاخص را می‌توان یکی از نقاط قوت روشن دانشگاه قم دانست؛ زیرا نشان می‌دهد ظرفیت تولید علمی دانشگاه، مخصوصاً از منظر سرانه، در سطح بالایی قرار دارد. البته با توجه به اطلاعات در دسترس، میزان این شاخص در ارزیابی سال‌های آینده رشد قابل ملاحظه‌ای خواهد یافت.

 

مقالات بین‌المللی اسکوپوس؛ نیازمند تقویت جدی

 

دکتر رضایی‌نور بیان کرد: البته در شاخص سرانه مقالات بین‌المللی اسکوپوس، وضعیت متفاوت است: دانشگاه قم با ۲۹۹ عضو هیئت علمی و ۳۱۰ مقاله اسکوپوس در سال ۲۰۲۴، سرانه حدود ۱ مقاله به ازای هر عضو هیئت علمی داشته و امتیاز ۲۳.۲۲ از ۱۰۰ و رتبه ۷۲ بوده است.

 

وی افزود: بنابراین یکی از پیام‌های مهم گزارش این است که ظرفیت تولید مقاله در دانشگاه وجود دارد، اما سهم و سرانه تولیدات بین‌المللی اسکوپوس نیازمند تقویت جدی است.

 

کیفیت مقالات؛ نیازمند حرکت از کمیت به اثرگذاری

 

معاون پژوهش و فناوری دانشگاه قم خاطرنشان کرد: در شاخص استناد به مقالات اسکوپوس نیز گزارش، عملکرد دانشگاه قم را در سطح میانی نشان می‌دهد. در جدول نهایی، امتیاز دانشگاه در این شاخص 52.1 ثبت شده است. همچنین در شاخص مقالات Q1، دانشگاه قم دارای ۳۱ مقاله اسکوپوس و ۱۱ مقاله Q1 بوده؛ یعنی سهم مقالات Q1 حدود ۳۷ درصد و امتیاز دانشگاه 42.05 از ۱۰۰ و رتبه ۷۸ بوده است.

 

وی گفت: این موضوع نشان می‌دهد که در کنار افزایش تعداد مقالات بین‌المللی، باید بر کیفیت، استنادپذیری، حضور در مجلات رده‌های بالاتر و اثرگذاری پژوهش‌ها تمرکز بیشتری داشته باشیم.

 

نشریات علمی؛ یک ظرفیت مهم برای ارتقا

 

دکتر رضایی‌نور در ادامه یادآور شد: در شاخص تعداد و نسبت نشریات علمی نمایه‌شده در اسکوپوس، دانشگاه قم امتیاز 15.2 کسب کرده است. در داده‌های گزارش، از ۱۷ نشریه علمی و پژوهشی دانشگاه، یک نشریه در اسکوپوس نمایه شده است و دانشگاه در این شاخص رتبه ۳۳ را دارد، این وضعیت نشان می‌دهد که دانشگاه از نظر تعداد نشریات علمی دارای ظرفیت است، اما افزایش تعداد نشریات نمایه‌شده بین‌المللی و ارتقای کیفیت و استانداردهای بین‌المللی نشریات می‌تواند یکی از برنامه‌های مشخص حوزه پژوهشی باشد.

 

تعداد واحدهای فناور؛ یکی از نقاط قوت دانشگاه

 

دکتر رضایی‌نور اظهار کرد: در حوزه فناوری، وضعیت دانشگاه قم در شاخص سهم امتیازی واحدهای فناور، با امتیاز 71.9 از ۱۰۰، از نقاط مثبت عملکرد دانشگاه محسوب می‌شود. این شاخص در مدل، تعداد واحدهای فناور در مراحل پیش‌رشد، رشد و دانش‌بنیان را مورد توجه قرار می‌دهد. گزارش نیز تأکید می‌کند که وجود و تنوع این واحدها نشانه شکل‌گیری مسیر تبدیل ایده و پژوهش به فناوری، محصول و خدمت است، بنابراین دانشگاه قم از منظر وجود زیرساخت و ظرفیت زیست‌بوم فناوری شرایط مناسبی دارد و باید این ظرفیت را به خروجی‌های اقتصادی و اجتماعی ملموس‌تر تبدیل کند.

پایان بخش اول

ادامه دارد...