به گزارش واحد خبر روابط عمومی دانشگاه قم، در ابتدای این نشست دکتر ابطحی معاون پژوهشی وزارت علوم تحقیقات و فناروری عنوان کرد: اگرچه قدرت آتش کشور در جهان نمایان شده است، اما این موضوع می‌تواند منجر به «ضربه‌پذیری» نیز بشود؛ زیرا شناخته شدن قدرت نظامی، می‌تواند باعث شناسایی و هدف قرار گرفتن آن توسط دشمنان گردد.

معاون پژوهشی وزارت علوم با نگاهی به حوزه دفاعی، به یک تحول مهم اشاره کرد که میان دو بازه زمانی جنگی رخ داده است؛ گفت: به طوری که حجم آتش و ساختارهای دفاعی بسیار وسیع شده و افرادی بسیار خاص و دخیل، حتی در بدنه دولت، در این روند نقش داشته‌اند که این امر منجر به صیانت از کشور شده است.

دکتر ابطحی افزود: با این حال، دشمنان بی‌خرد نیستند و پس از تحریم‌ها، دوباره بازخواهند گشت، اما اتفاق خوشاشی که در حال رخ دادن است، کمک به تقویت مفاهیم و باورهای ماست؛ به‌ویژه اینکه آنچه از پیش توسط مجموعه مذکور آغاز شده، در حوزه «یادگیری عمیق»بسیار از ما جلوتر است.

‌وی در بخش دیگری از سخنان خود،  با یادآوری نگاه راهبردی امام شهید و نگرانی ایشان از تغییرات روزانه فناوری، تأکید کرد و بیان کرد: که اکنون زمان بسیار گذشته و ما مجبوریم در حوزه‌هایی که در جنگ‌ها خطرناک بودنشان مشخص شده، یعنی در فناوری‌های دفاعی، با نگاهی به افق ۱۴۱۰، برنامه‌ریزی‌های طولانی‌مدت انجام دهیم؛ زیرا خطر اصلی پس از تحریم، در بحث‌هایی است که ریشه مقاومت و باورها را هدف قرار می‌دهند. و با ابراز اطمینان خاطر از این روند، از وزارت علوم خواست تا با باور به اینکه این اقدامات در واقع همان «تاب‌آوری کشور در حوزه باور و اعتقاد» است، حمایت‌های خود را با تمام توان انجام دهد.

دکتر ابطحی بر لزوم جلوگیری از واگذاری این مسئولیت‌ها به غیر تأکید کرد و گفت: که این احساس نیاز و نگرانی‌ها باید به شکلی مناسب به صدا و سیما منتقل شود تا فرهنگ‌سازی لازم صورت گیرد. وی با تمایل به میزبانی وزارت علوم و استفاده از تمامی ظرفیت‌های شبکه، بر شکل‌گیری تمدن اسلامی بر پایه این حرکت شیعی تأکید کرد. همچنین در جمع با اشاره به اینکه بسیاری از جوانان آزادی‌خواه و عدالت‌طلب در غرب، به دلیل عدم دریافت محتوای سالم، به سمت جریان‌های مسموم مانند داعش جذب می‌شوند، بر ضرورت فعال‌سازی همیشگی ظرفیت‌های حمایتی انقلاب اسلامی برای ارائه محتوای اصیل تأکید نمود.

 

همچنین در این نشست با سخنرانی دکتر بهرامی، رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور، آغاز شد و در جریان آن، فعالیت‌های گسترده این مرکز در حوزه علوم اسلامی و انسانی با تمرکز ویژه بر داده‌های قرآنی و هوش مصنوعی تشریح شد.

 

در این نشست حجت الاسلام والمسلمین بهرامی رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور بیان کرد: در سال ۱۳۶۸ با حمایت مقام معظم رهبری تأسیس شده و هدف اصلی آن ارائه خدمات به محققان علوم اسلامی و انسانی و فرهنگ دینی است. این مرکز طی سال‌های فعالیت خود دستاوردهای متعددی در حوزه دیجیتال‌سازی و ارائه اطلاعات علمی و پژوهشی به دست آورده است که از جمله آن‌ها می‌توان به دیجیتال‌سازی حدود ۲۵۰ هزار جلد کتاب علوم اسلامی اشاره کرد که از این تعداد، ۱۵۰ هزار جلد به صورت آنلاین و با قابلیت جست‌وجو در دسترس قرار گرفته است.

 

وی افزود: همچنین این مرکز حدود ۳ میلیون مقاله علوم اسلامی و انسانی را از حدود ۱۲۰ سال پیش تاکنون گردآوری کرده و حدود ۲۰۰ هزار پایان‌نامه علوم اسلامی و انسانی نیز در این مجموعه گردآوری شده است. مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور همچنین با همکاری دانشگاه تهران، کتابخانه ملی و کتابخانه مجلس، سامانه ملی نسخ خطی را راه‌اندازی کرده است.

 

داده‌های موجود در مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور از ویژگی‌های مختلفی برخوردار است. این داده‌ها از نظر موضوعی، تمام رشته‌های علوم اسلامی و انسانی را پوشش می‌دهد و منابع شیعه و اهل سنت را نیز دربرمی‌گیرد. همچنین بر روی حجم زیادی از اطلاعات، برچسب‌های ساختاری، محتوایی و موضوعی اعمال شده است که از جمله آن می‌توان به اعراب‌گذاری احادیث و برچسب‌گذاری موضوعی اشاره کرد. در کنار این اقدامات، شبکه دانش نیز در این مرکز ایجاد شده است که از طریق آن اطلاعات مختلف، از جمله آیات قرآن، احادیث مرتبط، ترجمه‌ها، لغت‌نامه‌ها و کتب رجالی، به یکدیگر متصل می‌شوند.

 

رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور افزود: این مرکز در طول سال‌های فعالیت خود از آخرین فناوری‌های روز در زمینه ذخیره‌سازی، پردازش، بازیابی و نمایش اطلاعات استفاده کرده است و این روند از محیط داس و نرم‌افزارهای ویندوز تا پایگاه‌های آنلاین و اپلیکیشن‌های تلفن همراه در سیستم‌عامل‌های اندروید و iOS ادامه یافته است. این مرکز همچنین در کنار فعالیت‌های اصلی خود، محصولات و خدمات جانبی متعددی را ارائه کرده است که از جمله آن‌ها می‌توان به سامانه «سمیم نور» به عنوان مشابه‌یاب مقالات فارسی، «پاک‌نویس» به عنوان نرم‌افزار خطایاب فارسی و «پژوهشیار» به عنوان نرم‌افزار مدیریت منابع مشابه اندنوت فارسی اشاره کرد.

 

در ادامه این نشست، فعالیت‌های هوش مصنوعی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور تشریح شد. این مرکز با سابقه‌ای طولانی در این حوزه، فعالیت‌های خود را در زمینه هوش مصنوعی از حدود ۲۰ سال پیش و با استفاده از سیستم‌های خبره آغاز کرده است و در حال حاضر بیش از ۵۰ قابلیت مبتنی بر هوش مصنوعی در نرم‌افزارهای مرکز مورد استفاده قرار می‌گیرد. این قابلیت‌ها حوزه‌هایی همچون زبان‌شناسی رایانه‌ای، رده‌بندی، موتور استخراج اطلاعات، سیستم‌های پیشنهاددهنده، ترجمه ماشینی، پردازش تصویر و بازیابی اطلاعات را شامل می‌شود.

 

در بخش دیگری از این جلسه، بر اهمیت دانش میان‌رشته‌ای و علوم انسانی دیجیتال تأکید شد. بر اساس مباحث مطرح‌شده، دانش میان‌رشته‌ای در کشور مورد غفلت قرار گرفته است و نگاه صرفاً فنی به پروژه‌های فناورانه در حوزه علوم انسانی و اسلامی می‌تواند مانع از به سرانجام رسیدن این پروژه‌ها شود. در همین راستا، بر ضرورت همکاری میان حوزویان و مهندسان و هم‌افزایی میان متخصصان علوم دینی و متخصصان فنی برای موفقیت پروژه‌های فناورانه تأکید شد. همچنین نخستین همایش علوم اسلامی و انسانی دیجیتال در مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور برگزار شده است.

 

در ادامه نشست، اهداف و ساختار کارگروه سیاست‌گذاری و توسعه فناوری‌های نوین هوش مصنوعی در مطالعات و فعالیت‌های قرآنی کشور مورد بررسی قرار گرفت. هدف اصلی این کارگروه، سیاست‌گذاری و توسعه فناوری‌های نوین هوش مصنوعی در مطالعات و فعالیت‌های قرآنی کشور عنوان شد. بر اساس تکلیف شورای عالی انقلاب فرهنگی، ایجاد زیرساخت‌های فناورانه سخت‌افزاری و نرم‌افزاری برای بهره‌گیری از هوش مصنوعی در فعالیت‌های قرآنی در دستور کار قرار گرفته است.

 

در این نشست همچنین پیشنهاد تشکیل هفت کمیته تخصصی مطرح شد. کمیته اخلاق و سیاست‌گذاری با هدف تعیین قوانین، اعتبارسنجی‌ها، شاخص‌ها و ضوابط فعالیت خواهد کرد. کمیته هوش مصنوعی در پژوهش‌های قرآنی نیز بررسی کاربردهای پژوهشی هوش مصنوعی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در پژوهش‌های قرآنی را دنبال خواهد کرد. کمیته فناوری‌های پردازشی و مدل‌های زبانی با هدف توسعه زیرساخت‌ها و مدل‌های پردازشی تشکیل خواهد شد و کمیته داده نیز ایجاد زیرساخت‌های داده‌ای و برچسب‌گذاری را دنبال می‌کند.

 

کمیته آموزش، تربیت سرمایه‌های انسانی برای استفاده از محصولات و داده‌ها را بر عهده خواهد داشت. کمیته فرهنگ‌سازی و آگاهی‌بخشی نیز با هدف ترویج و معرفی محصولات و فناوری‌های مرتبط با هوش مصنوعی فعالیت خواهد کرد. همچنین کمیته نوآوری و تجاری‌سازی با هدف تبدیل پژوهش‌ها به محصول و خدمات پیشنهاد شده است.

در خصوص نحوه مدیریت کمیته‌ها نیز پیشنهاد شد مدیریت هر یک از کمیته‌ها به دستگاه‌ها و نهادهای مرتبط، از جمله صدا و سیما و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سپرده شود تا زمینه مشارکت حداکثری دستگاه‌ها و نهادهای مرتبط فراهم شود.

 

در بخش بحث و تبادل نظر جلسه، بر اهمیت داده‌سازی تأکید شد و این موضوع مطرح شد که در حوزه هوش مصنوعی قرآنی نباید صرفاً به جمع‌آوری داده‌های موجود اکتفا کرد، بلکه لازم است داده‌های جدید نیز تولید و ایجاد شوند. همچنین پیشنهاد برگزاری مسابقات هوش مصنوعی با محوریت قرآن برای تشویق به تولید محصولات جدید در این حوزه مطرح شد.

 

در ادامه بر اهمیت و مرجعیت مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور و ضرورت استفاده از ظرفیت‌ها و زیرساخت‌های این مرکز برای تسریع روند توسعه فناوری‌های نوین تأکید شد. همچنین اهمیت گراف دانش مورد توجه قرار گرفت و بر ضرورت حرکت از پردازش واژگان به سمت پردازش مفاهیم و ایجاد شبکه ارتباطی میان احادیث، آیات و مفاهیم تأکید شد.

 

از دیگر موضوعات مطرح‌شده در این جلسه، نگرانی نسبت به ضربه‌پذیری در حوزه فناوری‌های نوین بود. در این زمینه اشاره شد که مشابه حوزه دفاعی، شناخته شدن و قرار گرفتن در معرض تهدید می‌تواند موجب ضربه‌پذیر شدن ظرفیت‌های کشور در حوزه فناوری‌های نوین شود. همچنین بر ضرورت حمایت از تاب‌آوری کشور و سرمایه‌گذاری در حوزه فناوری‌های نوین برای حفظ تاب‌آوری کشور در حوزه باور و اعتقاد تأکید شد.

 

در ادامه بحث درباره ساختار کمیته‌ها، پیشنهاد ادغام برخی کمیته‌ها نیز مطرح شد. بر اساس این پیشنهاد، می‌توان کمیته اخلاق و سیاست‌گذاری را با کمیته پژوهش و کمیته داده را با کمیته فناوری پردازشی ادغام کرد تا ساختار کارگروه چابک‌تر و هماهنگی میان بخش‌های مختلف آن بیشتر شود.

 

در پایان نیز بر نقش محوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به عنوان دبیرخانه کارگروه تأکید شد و ضرورت مشارکت سایر نهادها و دستگاه‌های مرتبط در پیشبرد اهداف کارگروه مورد توجه قرار گرفت.