به گزارش واحد خبر روابط عمومی دانشگاه قم، کرسی علمی ترویجی با موضوع «چیستی کرامت‌ذاتی و چگونگی توازن حقوق شهروندی در اندیشه اسلامی؛ مبانی، چالش‌ها و مقایسه با نظام‌های سکولار» روز سه‌شنبه ۲۱ بهمن ۱۴۰۴ در پژوهشکده علوم انسانی اسلامی دانشگاه قم برگزار شد.

در این نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر محمدجواد حیدری خراسانی، دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه قم، به عنوان ارائه‌دهنده و دکتر علی اله بداشتی، استاد گروه فلسفه و کلام دانشگاه قم، به عنوان ناقد حضور داشتند.

دکتر خراسانی در این نشست در ابتدای سخنان خود اظهار کرد: کرامت یعنی احساس ارزش، بزرگی و عظمت روحی که جامع بسیاری از فضایل و مکارم اخلاقی می‌شود. به عبارت دیگر، کرامت احساس ارزش و بزرگی روح است در پرتو اینکه انسان خود را بزرگوار ببیند، طوق اسارت دنیا را به گردن نیفکند و برای دست‌یافتن به تمنیات دنیایی، خود را اسیر نکند.

وی گفت: در مقابل کرامت، دنائت و آلوده شدن به ظلم و ستم قرار دارد. اولیای الهی علو و رفعت افراد کریم النفس را توصیه کرده‌اند و آثار کرامت نفس را بیان نموده‌اند. قرآن می‌فرماید: ما انسان را کریم و با کرامت خلق کردیم.

این استاد دانشگاه افزود: نفس کریم یعنی نفسی که از شهوات نفسانی و از هر آنچه موجب خواری انسان می‌شود، پرهیز می‌کند. امیرالمؤمنین می‌فرمایند: کسی که به بزرگی نفس و کرامت نفس باور دارد، هرگز آن را با پلیدی گناه آلوده نمی‌کند.

وی ادامه داد: بزرگی معنوی روح آدمی، شخصیت انسان را به گونه‌ای مهندسی می‌کند که از معاصی پرهیز کرده و به تمایلات نفسانی بی‌اعتنا می‌شود. کسانی که در پرتو کوشش به مهندسی عزت روحی نائل می‌شوند، خویشتن را می‌سازند و خدمت به مردم را وظیفه خود می‌دانند.

دکتر خراسانی گفت: دولت کریم اعمال پر ارج خود را به حساب شرافت نفسانی می‌گذارد و این درسی است که امیرالمومنین به ما آموخته است. تعالی روح آثار و برکات عالی دارد و قدرت ذهن انسان را دگرگون می‌کند. تعالی روح و کرامت اخلاقی آنچنان در ضمیر انسان اثر نیکو می‌گذارد که طرز تفکر او را با دیگران متمایز می‌سازد.

وی افزود: روایات در این خصوص فراوان است و برای تحصیل کرامت باید عقل واقع‌نگر خود را تقویت کنیم. عقل راه‌های انحراف را به انسان نشان می‌دهد و بهترین دلیل بر روشن‌بینی عقلانی، تدبیر و عاقبت‌اندیشی است.

این استاد دانشگاه بیان کرد: امروزه کرامت و حقوق شهروندی بسیار حائز اهمیت است. تبیین کرامت ذاتی و حقوق شهروندی در نظام اسلامی تفاوت بنیادی با نظام سکولار دارد. باید بتوانیم در چارچوب کلام، فلسفه، عرفان و فقه، زوایای کرامت و چگونگی توازن حقوق شهروندی را مشخص کنیم.

وی گفت: همه ما در جستجوی سعادت هستیم. سعادت چیست و چگونه می‌توان ارتباط آن را با کرامت ذاتی انسان مشخص کرد؟ سعادت به معنای توانایی پاسخ به نیازهای متوازن انسانی به صورت به‌روز، توانایی حل مسائل و مشکلات و مدیریت نیازخای صادق و کاذب است. انسان زمانی می‌تواند به کرامت نائل شود که توانایی پاسخ به نیازهای اصیل را داشته باشد.

دکتر خراسانی ادامه داد: در پرتو عبودیت، انسان غنی می‌شود. اخلاق الهی، کرامت، سعادت، علم و عزت محقق نمی‌شود مگر با توانایی پاسخ به نیازهای انسان و مدیریت نیازهای اصیل و کاذب آن.

وی گفت: حوادثی که برای ملت‌ها و دولت‌ها رخ می‌دهد، همگی در سایه کرامت و سعادت انسانی است. اگر دولت هدف خود را کرامت و سعادت انسانی قرار دهد، می‌تواند به لطف الهی به کرامت دست یابد.

این استاد دانشگاه افزود: چرا باید درباره خوشبختی و کرامت بحث کرد؟ اینها فلسفه آفرینش ماست، اما اکثر ما به صورت جدی درباره آن نمی‌اندیشیم و در این بحث گاهی دچار افراط و تفریط می‌شویم. سرمایه گرانبهای عمر خود را صرف اموری می‌کنیم که خروجی آن کرامت نیست. بنابراین به این دلیل همه ما در جستجوی کرامت هستیم.

وی تأکید کرد: همانگونه که ملاحظه می‌کنید، تمرکز در بحث کرامت بر پاسخگویی درست به نیازهاست. هرگاه به نیازی از نیازهای خود پاسخ دهیم، حس بزرگی پیدا می‌کنیم. اگر ناتوانی طولانی شود، به افسردگی مبتلا شده و ممکن است به ناامیدی و طغیان بینجامد.

دکتر خراسانی گفت: هرچند کرامت ریشه در سعادت دارد، اما نکته مهم این است که پاسخ به نیازها دو گونه است: نیازهای اصیل و کاذب. نیاز اصیل سه ویژگی دارد: موجب حیات می‌شود، سلامت جسم و جان و جامعه را حفظ می‌کند و باعث رشد و بالندگی می‌گردد.

وی در پایان بیان کرد: تحقق نفس کریم در پرتو تلاش و کوشش برای توانمند شدن، شریف شدن و تحصیل خلقیاتی است که ما را به اخلاق الهی رهنمون می‌سازد.

در ادامه این نشست، سپس دکتر علی اله بداشتی به عنوان ناقد جلسه، نقطه‌نظرات خود را بیان کرد و افزود: این موضوعات نیازمند بحث در کرسی‌های مختلف است. چیستی کرامت ذاتی باید معناشناسی شود و مرز کرامت ذاتی و اکتسابی مشخص گردد. اینها بحث‌های چالشی بسیار مهمی است و انتظار داشتم در این کرسی مورد موشکافی قرار گیرند.

وی گفت: اگر بپذیریم که انسان به‌طور ذاتی دارای کرامت است، حق نداریم به هیچ انسانی، چه مؤمن و چه مشرک، توهین کنیم.

دکتر اله بداشتی تصریح کرد: بر این اساس، یک جوان مسلمان حق ندارد با مخالف خود هر رفتاری که بخواهد انجام دهد. یکی از عواملی که بدبینی نسبت به اسلام ایجاد کرد، پدیده‌ای مانند داعش‌گری بود. بنابراین در بحث کرامت ذاتی باید واکاوی کنیم که آیا انسان به‌طور ذاتی دارای کرامت است یا خیر. مخالفان معتقدند فقط مؤمن کرامت ذاتی دارد، اما موافقان بر این باورند که همه انسان‌ها دارای کرامت ذاتی هستند.

وی در پایان گفت: چرا انسان دارای کرامت ذاتی است؟ مبانی این موضوع باید مشخص شود. در مقایسه کرامت ذاتی با نظام سکولار، ابتدا باید زبان مشترکی پیدا کرد و سپس بررسی نمود که آیا آنها قائل به کرامت ذاتی یا اکتسابی هستند یا خیر؟.