به گزارش واحد خبر روابط عمومی دانشگاه قم، حجت الاسلام والمسلمین دکتر گرامی‌پور یادداشتی را با عنوان «تشییع امام شهید در عراق؛ تجلی تمدنی انقلاب اسلامی و دیپلماسی قلب‌ها» منتشر کرد که متن کامل آن به شرح زیر است:

مراسم تشییع امام شهید در عراق، در ظاهر یک بدرقه تاریخی و مردمی بود؛ اما در حقیقت، حادثه‌ای عمیق‌تر از یک آیین سوگواری به شمار می‌آید. این رخداد را باید در منظومه فکری انقلاب اسلامی و بر اساس مبانی اندیشه‌ای امام شهید انقلاب تحلیل کرد؛ منظومه‌ای که از توحید آغاز می‌شود، با نفی طاغوت و ایستادگی در برابر نظام سلطه امتداد می‌یابد، در فرهنگ شهادت و مقاومت تجلی پیدا می‌کند و در نهایت به سمت تحقق تمدن نوین اسلامی و حیات طیبه حرکت می‌کند.

در منطق اندیشه‌ای انقلاب اسلامی، مقاومت یک تاکتیک سیاسی یا واکنشی مقطعی به تهدیدهای دشمن نیست؛ بلکه امتداد طبیعی توحید است. انسان موحد نمی‌تواند در برابر ظلم، سلطه، تحقیر ملت‌ها و حاکمیت طاغوت بی‌تفاوت باشد. از این رو، ایستادگی در برابر آمریکا و رژیم صهیونیستی، در نگاه امام شهید، صرفاً یک موضع سیاسی نیست، بلکه ریشه در مبنای توحیدی انقلاب اسلامی دارد. مردم عراق نیز امام شهید را تنها به عنوان یک شخصیت ایرانی یا یک رهبر سیاسی ندیدند؛ آنان در او چهره‌ای را مشاهده کردند که سال‌ها در برابر طاغوت زمان ایستاد و از عزت امت اسلامی دفاع کرد.

از سوی دیگر، فرهنگ شهادت در این حادثه جایگاهی محوری دارد. در منطق دینی، شهادت پایان اثرگذاری انسان نیست؛ آغاز نوعی حیات تازه در تاریخ و جامعه است. خون شهید، وجدان ملت‌ها را بیدار می‌کند، مرزهای سیاسی را کنار می‌زند و امت را در مدار ایمان و آرمان مشترک گرد می‌آورد. آنچه در عراق رخ داد، جلوه‌ای روشن از همین حقیقت بود. حضور میلیونی مردم عراق، نشان داد که شهید در فرهنگ اسلامی زنده است و حیات او در بیداری ملت‌ها، پیوند قلب‌ها و استمرار راه مقاومت آشکار می‌شود.

نکته مهم دیگر آن است که در اندیشه انقلاب اسلامی، سیاست از معنویت جدا نیست. دنیا و آخرت در یک هندسه واحد فهم می‌شوند و حکومت، مقاومت، عدالت، زیارت، تشییع و سیاست خارجی، هر یک می‌توانند ذیل یک منطق الهی و معنوی معنا پیدا کنند. از همین رو، تشییع امام شهید در نجف و کربلا تنها یک رخداد سیاسی نبود؛ بلکه رخدادی عبادی، عاطفی، تمدنی، اجتماعی و راهبردی بود که لایه‌های مختلفی از هویت امت اسلامی را آشکار کرد.

در این میان، جایگاه عراق بسیار مهم است. عراق فقط یک کشور همسایه برای ایران نیست؛ بلکه سرزمینی است که در حافظه تاریخی شیعه با شهادت، فقاهت، زیارت، مرجعیت و حکومت علوی پیوند خورده است. ایران و عراق نیز صرفاً دو واحد سیاسی جدا از هم نیستند؛ این دو سرزمین قرن‌ها در فقه، فرهنگ، خانواده، زیارت، جهاد و تمدن با یکدیگر ارتباط داشته‌اند. مرزهای سیاسی جدید نتوانسته‌اند این پیوندهای عمیق ایمانی و تاریخی را از میان ببرند. بنابراین، حضور میلیونی مردم عراق را باید فعال شدن حافظه تمدنی دو ملت دانست، نه صرفاً واکنشی عاطفی و مقطعی.

نجف اشرف در این تحلیل جایگاهی ممتاز دارد. نجف، تنها یک شهر مذهبی نیست؛ حافظه فقاهت شیعه و مرکز تاریخی علم، مرجعیت و زعامت دینی است. تشییع یک فقیه مجاهد در سرزمین فقاهت شیعه، معنایی ویژه دارد؛ گویی حوزه تاریخی تشیع به استقبال یکی از پرچمداران معاصر خود آمده است.

مردم عراق در این تشییع، تنها از یک شخصیت سیاسی تجلیل نکردند؛ آنان در امام شهید جلوه‌هایی از آرمان دیرینه خود، یعنی حکومت علوی، را دیدند. شجاعت در برابر ظلم، ساده‌زیستی، عدالت‌خواهی، اقتدار همراه با اخلاق و دفاع از مظلوم، همان عناصری است که مردم عراق با حافظه علوی خود آن را می‌فهمند. از این منظر می‌توان گفت عراق با حافظه علوی خود به میدان آمد، نه فقط با احساسات سیاسی روز.

این حادثه همچنین باید در امتداد جبهه مقاومت و منطق وحدت ساحات فهم شود. در اندیشه امام شهید، مقاومت مجموعه‌ای پراکنده از بازیگران سیاسی یا نظامی نیست؛ بلکه جبهه‌ای هویتی، تمدنی، اعتقادی و راهبردی در برابر نظام سلطه است. ایران، عراق، فلسطین، لبنان، یمن و دیگر میدان‌های امت اسلامی، جزیره‌هایی جدا از هم نیستند؛ هر یک ساحتی از یک نبرد واحد تاریخی و تمدنی‌اند. از این رو، تشییع امام شهید در عراق نشان داد که مقاومت فقط یک ائتلاف سیاسی یا نظامی نیست، بلکه هویتی مشترک، ایمانی و تمدنی است.

در این چارچوب، مفهوم «دیپلماسی قلب‌ها» نیز معنا پیدا می‌کند. دیپلماسی رسمی، رابطه دولت‌هاست؛ اما دیپلماسی قلب‌ها، رابطه ملت‌هاست. در این حادثه، مردم عراق، عشایر، علما، جوانان و خانواده‌ها به میدان آمدند و نشان دادند که نفوذ معنوی انقلاب اسلامی فقط با سفارت، قرارداد و مناسبات رسمی توضیح داده نمی‌شود؛ بلکه در عمق قلب ملت‌ها ریشه دارد. دیپلماسی قلب‌ها یعنی جایی که محبت، ایمان، شهادت و آرمان مشترک، کاری می‌کند که سیاست رسمی به تنهایی قادر به انجام آن نیست.

از منظر روابط بین‌الملل نیز این رخداد پدیده‌ای کم‌نظیر است. در جهان امروز معمولاً قدرت کشورها با شاخص‌هایی مانند اقتصاد، ارتش، رسانه و فناوری سنجیده می‌شود؛ اما تشییع میلیونی رهبر یک کشور در کشور دیگر نشان داد که نوع دیگری از قدرت نیز وجود دارد: قدرت معنوی و تمدنی. این قدرت، بدون اجبار، ملت‌ها را به هم پیوند می‌دهد و مرزهای سیاسی را در برابر پیوندهای ایمانی و تاریخی کم‌رنگ می‌کند.

این تشییع همچنین شکست جنگ روایت‌های دشمن بود. دشمنان سال‌ها کوشیدند رابطه ایران و عراق را رابطه‌ای امنیتی، مصلحتی یا صرفاً سیاسی معرفی کنند. همچنین تلاش کردند مقاومت را پدیده‌ای فرقه‌ای یا محدود به جغرافیایی خاص نشان دهند. اما حضور گسترده مردم عراق نشان داد که این رابطه، ریشه در ایمان، تاریخ، ، مقاومت و آرمان مشترک امت اسلامی دارد. این صحنه، روایت دشمن را در برابر چشم جهانیان فرو ریخت.

در سطحی بالاتر، جایگاه تمدن نوین اسلامی در این رخداد بسیار اساسی است. تمدن نوین اسلامی، افق نهایی این تحلیل است؛ یعنی همه این عناصر، از توحید و شهادت گرفته تا فقاهت، مقاومت، وحدت امت و دیپلماسی قلب‌ها، ذیل یک پروژه تمدنی معنا پیدا می‌کنند. انقلاب اسلامی در نگاه امام شهید، صرفاً یک نظام سیاسی محدود به مرزهای ایران نیست؛ بلکه حرکتی تاریخی برای احیای امت اسلامی، زمینه‌سازی برای حیات طیبه و ارائه الگویی نو از زیست دینی، عادلانه و مستقل در برابر تمدن سلطه است.

بر این اساس، تشییع امام شهید در عراق را باید تجلی اجتماعی و عاطفی تمدن نوین اسلامی دانست؛ تمدنی که از توحید آغاز می‌شود، با فقاهت و مقاومت امتداد می‌یابد، مرزهای سیاسی را پشت سر می‌گذارد و ملت‌ها را در مسیر حیات طیبه و آرمان مهدوی به هم پیوند می‌زند.

در جمع‌بندی می‌توان گفت: تشییع امام شهید در عراق، ظهور عینی منظومه اندیشه‌ای انقلاب اسلامی بود؛ توحید در برابر طاغوت، شهادت در برابر مرگ‌هراسی، فقاهت در برابر سکولاریسم، امت در برابر مرزهای تحمیلی، مقاومت در برابر سلطه و دیپلماسی قلب‌ها در برابر دیپلماسی صرفاً رسمی. این حادثه نشان داد که راه مقاومت، راه فقاهت، راه شهادت و راه امت اسلامی زنده است و انقلاب اسلامی همچنان ظرفیت تمدنی خود را در قلب ملت‌ها آشکار می‌کند.