در روزگاری که جوامع در شرایط بحران  و ناامنی بیش از هر زمان دیگری به آرامش و امید نیاز دارند، رجوع به معارف دینی می‌تواند نقشی تعیین‌کننده در تقویت روحیه فردی و اجتماعی ایفا کند. قرآن کریم به‌عنوان منبع اصلی هدایت مسلمانان، با تبیین حقیقت توحید، صبر، دعا و اعتماد به قدرت الهی، راهی برای حفظ آرامش و استقامت در سخت‌ترین شرایط از جمله جنگ و آزمون‌های دشوار زندگی ارائه می‌دهد. در چنین فضایی، بررسی جایگاه ایمان و آموزه‌های قرآنی  در تقویت روحیه مردم و ایجاد امید به پیروزی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. 

به گزارش واحد خبر روابط عمومی دانشگاه قم، دکتر احمد فاضلی معاون دانشکده الهیات، به تبیین نقش ایمان، دعا و باور به توحید در ایجاد آرامش در شرایط جنگی و عبور از امتحان‌های الهی پرداخته است که مشروح آن را در ادامه می‌خوانیم:

نقش ذکر و تلاوت قرآن در ایجاد آرامش در شرایط جنگی چیست؟

شرایط جنگی فعلی کشور مهم‌ترین مبنا برای آرامش یا ناآرامی انسان را نشان می‌دهد. شناخت تأثیرات وضعیت کشور بر روی مردم جامعه توسط دانش‌هایی که متصدی شناخت روان انسان هستند یا دانش‌هایی که وظیفه شناخت معرفت انسان را دارد، انجام می‌شود. در اینجا به بررسی نقش قرآن کریم در ایجاد آرامش در شرایط فعلی جامعه پرداخته می‌شود.

خداوند متعال در آیه اول سوره مبارکه «هود» می‌فرماید: «الر کِتَابٌ أُحْکِمَتْ آیَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَکِیمٍ خَبِیرٍ؛ الف لام راء کتابى است که آیات آن استحکام یافته سپس از جانب حکیمى آگاه به روشنى بیان شده است.» همچنین در آیه ۲۴ سوره مبارکه «ابراهیم» آمده است: «أَلَمْ تَرَ کَیْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا کَلِمَةً طَیِّبَةً کَشَجَرَةٍ طَیِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِی السَّمَاءِ؛ آیا ندیدى خدا چگونه مثل زده سخنى پاک که مانند درختى پاک است که ریشه‌‌اش استوار و شاخه‌‌اش در آسمان است.»

یکی از تفاسیر کارآمد با توجه به شرایط فعلی جامعه، تفسیر نورانی المیزان است که توسط مرحوم علامه طباطبایی(ره) نگارش شده است. در تفسیر المیزان آمده است: «مهم‌ترین معرفت از نظر قرآن کریم که ابتدا به‌صورت محکم و یگانه و بعد تفصیلی و مبسوط به بشر منتقل شده، کلمه حقیقی توحید است. توحید به‌عنوان منشأ وحدانی همه امور عالم و انحصار همه مراتب فعل اقتضا می‌کند که ما به معنای واقعی کلمه، موحد باشیم.»

زمانی انسان به آرامش می‌رسد که یقین داشته باشد انجام هیچ فعلی از غیر خداوند متعال ممکن نیست. البته این به آن معنی نیست که انسان با توجیه اینکه همه چیز دست خداست، در منزل بنشیند و هیچ کاری انجام ندهد. وظیفه انسان این است که جنبه عبودیت خود را با تأکید بر توحید مورد توجه قرار دهد.

در آیه دوم سوره مبارکه «هود» آمده است: «أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنَّنِی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ وَبَشِیرٌ؛ کسی جز خدا را نپرستید به‌راستى من از جانب او براى شما هشداردهنده و بشارت‌گر هستم.» این آیه به این معناست که تنها وظیفه انسان این است که خود را عبد و انجام همه امور عالم را تنها توسط خداوند متعال بداند.

دعا چه تأثیری در پیروزی مردم در امتحان الهی دارد؟

خداوند متعال فرموده است که مسلمانان باید در برابر دشمنان مانند سرب مستحکم باشند، بنابراین وظیفه ما این است که در مواجهه با دشمن به بهترین نحو از خود دفاع کنیم و خداوند نیز در برابر عبودیت ما، ربوبیت خود را اعمال می‌کند.

در آیه ۱۷ سوره مبارکه «انفال» آمده است: «فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَلَکِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ وَمَا رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ وَلَکِنَّ اللَّهَ رَمَى وَلِیُبْلِیَ الْمُؤْمِنِینَ مِنْهُ بَلَاءً حَسَنًا إِنَّ اللَّهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ؛ شما آنان را نکشتید، بلکه خدا آنان را کشت. ای پیامبر، هنگامی که به‌سوی دشمنان تیر پرتاب کردی، تو پرتاب نکردی، بلکه خدا پرتاب کرد تا آنان را هلاک کند و مؤمنان را از سوی خود به آزمایشی نیکو بیازماید؛ زیرا خدا شنوا و داناست.»

مسلمانان با یقین بر اینکه همه امور در اختیار خداوند است، ایمان دارند که خداوند آسیبی بر آن‌ها وارد نمی‌کند. همان‌گونه که در آیه ۱۵۵ سوره مبارکه «بقره» آمده است: «ولَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِینَ؛ و قطعاً شما را به چیزى از قبیل ترس و گرسنگى و کاهشى در اموال و جان‌ها و محصولات مى‌آزماییم و مژده ده شکیبایان را.» از این آیه درمی‌یابیم که وقوع جنگ و حادثه علیه جان، مال و کشور امتحان الهی است و پس از همه فراز و فرودها نتیجه نهایی به نفع مؤمنان خواهد بود‌.

همان‌طور که خداوند انسان‌ها را حول محور قرآن، اهل بیت(ع) و ولایت، گرداگرد محوری نورانی جمع کرده است، به مستضعفان این تضمین را داده که در نهایت جنبه نورانی غلبه خواهد کرد و شیطان‌صفتان نابود می‌شوند‌. همان‌گونه که در شرایط جنگی لذت عمل موحدانه را می‌چشیم هیچ‌گاه دلمان نمی‌لرزد و فشارها را تحمل می‌کنیم، زیرا می‌دانیم همه امور از سوی خداوند متعال است و ما در برابر خداوند تسلیم هستیم و وظیفه عبودیت فردی، وحدت و حمایت از مرزداران را در این شرایط به‌خوبی به‌جا می‌آوریم.

آیات متعددی از قرآن کریم، عبودیت را مترادف با دعا می‌داند، به‌طور نمونه در آیه ۶۰ سوره مبارکه «غافر» آمده است: «وَقَالَ رَبُّکُمُ ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِی سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِینَ؛ و پروردگارتان فرمود مرا بخوانید تا شما را اجابت کنم در حقیقت کسانى که از پرستش من کبر مى‌ورزند به‌زودى خوار در دوزخ درمى‌آیند.» همچنین در آیه ۱۸۶ سوره مبارکه «بقره» آمده است: «وَإِذَا سَأَلَکَ عِبَادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْیَسْتَجِیبُوا لِی وَلْیُؤْمِنُوا بِی لَعَلَّهُمْ یَرْشُدُونَ؛ و هرگاه بندگان من از تو درباره من بپرسند بگو من نزدیکم و دعاى دعاکننده را به هنگامى که مرا بخواند اجابت مى‌کنم پس آنان باید فرمان مرا گردن نهند و به من ایمان آورند باشد که راه یابند.»

یکی دیگر از وظایف مردم ایران در انجام عبودیت این است که دعا کنند، زیرا با تجمیع دعای مؤمنان در ایران و سایر کشورها، امتحان الهی سریع‌تر به نتیجه می‌رسد و عافیت را علاوه بر باطن، در ظاهر نیز خواهند دید.

اعتقاد به توحید را چگونه در زندگی جاری کنیم؟

اعتقاد به اصل توحید مراتبی دارد که براساس قرآن کریم نخستین مرتبه آن، توحید به ذات حق‌تعالی، دومین مرتبه توحید به اوصاف حق‌تعالی و سومین مرتبه اعتقاد به توحید افعالی است. توحید افعالی یعنی هر فعلی که در عالم انجام می‌شود، در نهایت انتساب به خداوند متعال دارد. کسی که توحید را بپذیرد هیچ حزن و خوفی نخواهد داشت زیرا می‌داند نتیجه امتحان الهی مطلوب است.

ارزشمندی انسان‌ها به اموری غیر از ارزشمندی ظاهری از جمله تکبر، قدرتمندی و... است؛ همان‌گونه که در آیه ۴۶ سوره مبارکه «کهف» آمده است: «المَالُ وَالْبَنُونَ زِینَةُ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا وَالْبَاقِیَاتُ الصَّالِحَاتُ خَیْرٌ عِنْدَ رَبِّکَ ثَوَابًا وَخَیْرٌ أَمَلًا؛ مال و پسران زیور زندگى دنیایند و نیکی‌هاى ماندگار از نظر پاداش نزد پروردگارت بهتر و از نظر امید نیز بهتر است.» این آیه به این معنی نیست که انسان نباید به هیچ یک از امور دنیا توجه داشته باشد و بگوید همه چیز دست خداوند است و از تلاش بپرهیزد.

مسلمانان از سوی خداوند دستور دارند که کفار را به دوستی نگیرند، زیرا خداوند نیز کفار را دوست ندارد. عقیده انسان بر اینکه هر آنچه در دنیا اتفاق می‌افتد به دستور خداوند است به این معنی نیست که خداوند هیچ‌گاه ما را امتحان نمی‌کند.

هر چه ایمان ما به خداوند متعال بیشتر باشد، قلبمان نیز آرام‌تر است، اما تنها نباید به جنبه فردی توجه داشته باشیم و از وظایف جمعی مانند مبارزه با کفار دست برداریم.